Gołym okiem Mars wygląda na nocnym niebie jak pomarańczowo-czerwona gwiazda. Ten kolor zawdzięcza tlenkom żelaza, czyli w uproszczeniu rdzy, która pokrywa drobny pył i skały na powierzchni planety.
Żelazo, tlen i pył
Skały Marsa, podobnie jak ziemskie bazalty, zawierają sporo żelaza. W ciągu miliardów lat żelazo reagowało z tlenem – pochodzącym z wody i z rozpadu cząsteczek w atmosferze pod wpływem promieniowania słonecznego. Powstałe tlenki żelaza mają barwę od żółtej po rdzawoczerwoną.
Kluczową rolę odgrywa pył. Jest bardzo drobny (cząstki rzędu mikrometrów), a wiatry i burze pyłowe roznoszą go po całej planecie. Dlatego czerwona jest głównie cienka warstwa na powierzchni – tuż pod nią, w miejscach rozkopanych kołami łazików czy wiertłem, grunt bywa szary lub brązowy.
Hematyt czy ferrihydryt?
Przez lata za główny „barwnik” uznawano hematyt – bezwodny tlenek żelaza, który mógł powstać w suchych warunkach. W 2025 roku zespół naukowców porównał dane z orbiterów i łazików z próbkami laboratoryjnymi i zaproponował inny minerał: ferrihydryt, czyli uwodniony tlenek żelaza. Ferrihydryt tworzy się szybko w obecności chłodnej wody. Jeśli to on barwi pył, oznaczałoby to, że Mars „zardzewiał” w okresie, gdy na powierzchni wciąż występowała woda – a nie dopiero później, w suchym klimacie.
Ostateczną odpowiedź mogą dać próbki gruntu zbierane przez Perseverance, które w przyszłości mają trafić na Ziemię.
Jakiego koloru jest niebo na Marsie?
Pył unosi się też w atmosferze, dlatego w dzień niebo jest żółtawo-różowe, w kolorze toffi. Za to zachody Słońca na Marsie są niebieskawe: drobne cząstki pyłu rozpraszają światło niebieskie w kierunku zbliżonym do kierunku padania promieni, więc wokół zachodzącego Słońca tworzy się chłodna poświata – odwrotnie niż na Ziemi.
Czy Mars jest czerwony naprawdę?
Zdjęcia z łazików pokazują raczej odcienie karmelu, ochry i brązu niż czystą czerwień. Ludzkie oko odbiera kolor planety jako czerwony przede wszystkim w zestawieniu z czarnym niebem i białymi gwiazdami. Od tej barwy pochodzą też dawne nazwy Marsa – w wielu kulturach kojarzono go z ogniem, krwią i wojną.
Kolory Marsa widziane przez łaziki
Kamery łazików są kalibrowane za pomocą tarcz z wzorcami kolorów umieszczonych na pokładzie, dzięki czemu można odtworzyć, jak wyglądałby teren dla ludzkiego oka. Na zdjęciach widać nie tylko rdzawe wydmy, ale też szare skały bazaltowe, jasne żyły siarczanu wapnia (gipsu) wytrącone z dawnych wód, zielonkawe odcienie minerałów oliwinowych czy ciemne piaski bazaltowe. Paleta Marsa jest bogatsza, niż sugeruje jego przydomek.
Jak tlenki żelaza barwią inne miejsca
Ten sam mechanizm znamy z Ziemi: czerwone gleby tropikalne, piaski pustyni w Australii i Namibii czy czerwone skały w kanionach Arizony zawdzięczają kolor związkom żelaza. Ferrihydryt jest na Ziemi częstym składnikiem osadów w chłodnych, wilgotnych środowiskach – np. w pobliżu źródeł bogatych w żelazo. To jeden z powodów, dla których badacze porównują marsjańskie osady z ziemskimi analogami, m.in. w Islandii i na Hawajach.
Kolor a historia wody
Jeśli pył marsjański zawiera głównie uwodnione tlenki żelaza, to Mars musiał przejść etap, w którym woda – choćby w postaci zimnej, okresowej wilgoci – była obecna na dużym obszarze. Taki minerał może się utrzymać, bo dzisiejszy Mars jest zbyt zimny i suchy, by przekształcić go w hematyt. Badanie barwy planety jest więc w istocie badaniem jej klimatu sprzed miliardów lat.
Mars na nocnym niebie
Najlepiej widać go w okresie opozycji, gdy Ziemia znajduje się między Marsem a Słońcem – planeta jest wtedy najbliżej i świeci najjaśniej, a jej barwę łatwo dostrzec gołym okiem. Opozycje powtarzają się co ok. 26 miesięcy, w tym samym rytmie co okna startowe misji.
Przeczytaj też: Jaka temperatura panuje na Marsie · Wulkanizm na Marsie
Najczęściej zadawane pytania
Co nadaje Marsowi czerwony kolor?
Tlenki żelaza w drobnym pyle pokrywającym powierzchnię – w uproszczeniu rdza.
Czy Mars jest czerwony także pod powierzchnią?
Nie zawsze. Pod cienką warstwą pyłu grunt bywa szary lub brązowy.
Jakiego koloru są zachody Słońca na Marsie?
Niebieskawe – pył rozprasza światło niebieskie w pobliżu tarczy Słońca.
Źródło: ESA – Mars Express
Zdjęcie główne: Mars w naturalnych barwach widziany przez sondę Rosetta. Fot. Omarius257, Wikimedia Commons, domena publiczna.
Czy ten artykuł był dla Ciebie przydatny?
Ten tekst nie ma jeszcze ocen – możesz być pierwszą osobą, która go oceni.
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
