Mars jest zimny, ale nie jednakowo zimny wszędzie. Średnia temperatura powierzchni wynosi ok. −60°C, a rozrzut między słonecznym południem na równiku a polarną nocą sięga ponad 150 stopni. Wyjaśniamy, skąd biorą się te różnice.
Temperatury na Marsie w liczbach
| Sytuacja | Przybliżona temperatura |
|---|---|
| Średnia dla całej planety | ok. −60°C |
| Letnie południe w okolicach równika | do ok. +20°C |
| Noc w tym samym miejscu | ok. −70 do −80°C |
| Zima na biegunach | poniżej −120°C, lokalnie ok. −150°C |
Wartości są orientacyjne – zależą od pory roku, wysokości terenu, zapylenia atmosfery i tego, czy mierzymy grunt, czy powietrze tuż nad nim.
Dlaczego tak zimno?
- Odległość od Słońca – Mars krąży średnio ok. 1,5 raza dalej od Słońca niż Ziemia i dostaje mniej niż połowę energii na metr kwadratowy.
- Cienka atmosfera – ciśnienie przy powierzchni to mniej niż 1% ziemskiego. Atmosfera składa się głównie z dwutlenku węgla, ale jest jej tak mało, że słabo zatrzymuje ciepło.
- Brak oceanów – na Ziemi woda magazynuje ciepło i łagodzi różnice między dniem a nocą. Suchy grunt Marsa nagrzewa się i stygnie bardzo szybko.
Dzień i noc: ogromne wahania
Doba marsjańska (sol) trwa ok. 24 godziny i 40 minut, więc rytm dnia jest podobny do ziemskiego. Ze względu na rzadkie powietrze różnica między dniem a nocą jest jednak ogromna: łazik Curiosity w kraterze Gale regularnie notował wahania rzędu kilkudziesięciu stopni w ciągu jednego sola. Ciekawostka: przy gruncie potrafi być nawet o kilkanaście stopni cieplej niż na wysokości głowy człowieka.
Pory roku dwa razy dłuższe
Oś obrotu Marsa jest nachylona pod kątem ok. 25°, podobnie jak ziemska, więc planeta ma pory roku. Rok marsjański trwa jednak ok. 687 dni ziemskich, dlatego każda pora roku jest mniej więcej dwa razy dłuższa. Orbita Marsa jest też bardziej wydłużona niż ziemska – lato na półkuli południowej jest krótsze, ale cieplejsze niż na północnej.
Zimą na biegunach temperatura spada tak nisko, że z atmosfery wymarza dwutlenek węgla i osiada jako „suchy lód”. Wiosną sublimuje z powrotem, co zauważalnie zmienia ciśnienie atmosferyczne całej planety.
Jak mierzy się temperaturę Marsa
Najdokładniejsze dane pochodzą ze stacji meteorologicznych łazików i lądowników – REMS na Curiosity, MEDA na Perseverance i czujników lądownika InSight. Uzupełniają je orbitery mierzące promieniowanie podczerwone z całej powierzchni, np. Mars Reconnaissance Orbiter.
Mars a najzimniejsze miejsca na Ziemi
Dla porównania: najniższą temperaturę powietrza na Ziemi zmierzono na stacji Wostok na Antarktydzie – ok. −89°C. Pomiary satelitarne powierzchni lądolodu wskazywały lokalnie jeszcze niższe wartości, ok. −98°C. Typowa marsjańska noc w strefie równikowej jest więc chłodniejsza od mroźnego dnia na Syberii, a zima na biegunach Marsa przebija nawet antarktyczne rekordy.
Burze pyłowe zmieniają pogodę
Na Marsie regularnie wybuchają burze pyłowe, a co kilka lat zdarza się burza obejmująca niemal całą planetę – taka jak w 2018 roku, która odcięła zasilanie łazika Opportunity. Pył w atmosferze pochłania światło słoneczne: w dzień przy gruncie robi się chłodniej, za to wyższe warstwy atmosfery się nagrzewają, a nocne spadki temperatury są mniejsze. Dla misji zasilanych panelami słonecznymi to podwójny problem – mniej energii i większa potrzeba ogrzewania.
Co to oznacza dla przyszłych astronautów
- Skafander z aktywnym ogrzewaniem i chłodzeniem – w ciągu jednego wyjścia temperatura otoczenia może się zmienić o kilkadziesiąt stopni.
- Izolowane siedliska – rozważa się zakopywanie modułów pod warstwą regolitu, który chroni zarówno przed zimnem, jak i promieniowaniem.
- Ciśnienie – przy tak rzadkiej atmosferze bez kombinezonu ciśnieniowego płyny ustrojowe zaczęłyby wrzeć; temperatura jest tylko jednym z wyzwań.
- Woda – lód występuje pod powierzchnią w średnich i wysokich szerokościach geograficznych, ale ciekła woda na powierzchni szybko zamarza lub odparowuje.
Gdzie na Marsie jest najcieplej
Najwyższe temperatury notuje się w nisko położonych obszarach strefy równikowej, w porze najbliższego podejścia planety do Słońca (peryhelium), które przypada na późną wiosnę i lato półkuli południowej. Tam grunt w południe może przekraczać zero, choć powietrze kilka metrów wyżej jest wyraźnie chłodniejsze.
Przeczytaj też: Jak długo leci się na Marsa · Czy Mars jest aktywny wulkanicznie
Najczęściej zadawane pytania
Czy na Marsie bywa powyżej zera?
Tak – latem w okolicach równika temperatura gruntu w południe może sięgać ok. +20°C, ale noc przynosi spadek do ok. −70°C.
Dlaczego atmosfera Marsa nie ogrzewa planety jak ziemska?
Jest około stukrotnie rzadsza od ziemskiej, więc mimo przewagi CO₂ słabo zatrzymuje ciepło.
Ile trwa rok na Marsie?
Ok. 687 dni ziemskich, dlatego pory roku są tam mniej więcej dwa razy dłuższe.
Źródło: NASA – Mars: fakty
Zdjęcie główne: Łazik Curiosity w kraterze Gale podczas burzy pyłowej. Fot. NASA / JPL-Caltech / MSSS / Seán Doran, Wikimedia Commons, domena publiczna.
Czy ten artykuł był dla Ciebie przydatny?
Ten tekst nie ma jeszcze ocen – możesz być pierwszą osobą, która go oceni.
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
